روز جهانی محیط زیست؛ انفال، سلامت مردم و مسئولیتی که نباید فراموش شود

پایگاه خبری اقتصاد کویر – روز جهانی محیط زیست فرصتی است برای یادآوری این حقیقت که حفاظت از طبیعت و منابع طبیعی تنها یک دغدغه اداری یا زیست‌محیطی نیست، بلکه مسئله‌ای مرتبط با سلامت انسان، حقوق عمومی و حتی مسئولیت دینی است. در نگاه اسلامی، بسیاری از منابع طبیعی مانند زمین‌ها، مراتع، آب‌ها و معادن در شمار انفال قرار می‌گیرند؛ یعنی اموالی که به مصالح عمومی جامعه تعلق دارند. قرآن کریم می‌فرماید: «یَسْأَلُونَكَ عَنِ الْأَنْفَالِ قُلِ الْأَنْفَالُ لِلَّهِ وَالرَّسُولِ» (انفال:۱). از این منظر، تخریب منابع طبیعی، آلودگی هوا، آب و خاک، و نابودی زیستگاه‌ها می‌تواند مصداقی از تضییع حق عمومی و حتی «فساد در زمین» باشد؛ همان‌گونه که قرآن هشدار می‌دهد: «وَلَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَاحِهَا» (اعراف:۵۶).

پژوهش‌های علمی نیز نشان می‌دهد آلودگی محیط زیست مستقیماً با سلامت انسان پیوند دارد. سازمان جهانی بهداشت آلودگی هوا را از عوامل مهم بیماری‌های قلبی، تنفسی، سکته و مرگ زودرس می‌داند و آلودگی آب و خاک نیز تهدیدی جدی برای امنیت غذایی و سلامت عمومی به شمار می‌آید. بنابراین حفاظت از محیط زیست، علاوه بر یک ضرورت علمی و اجتماعی، در منطق دینی نیز در چارچوب حفظ جان انسان‌ها و جلوگیری از ضرر و فساد معنا پیدا می‌کند.

در فرهنگ اسلامی و به‌ویژه در مکتب عاشورا، مسئولیت اجتماعی جایگاه مهمی دارد. عاشورا صرفاً یک آیین سوگواری نیست، بلکه مکتب اصلاح، عدالت‌خواهی و امر به معروف و نهی از منکر است. امام حسین(ع) هدف قیام خود را «طلب اصلاح در امت» بیان کرد. بر همین اساس، بی‌تفاوتی در برابر تخریب منابع طبیعی، نابودی انفال و تهدید سلامت مردم، با روح این فرهنگ سازگار نیست.

در این میان، جای گلایه است که در حالی‌که چاله زباله ابوزیدآباد با آلودگی شدید خاک، آب و هوا و نیز سوزاندن زباله‌ها در روزهای اخیر به یکی از منابع جدی آلودگی تبدیل شده و در کنار آن پناهگاه حیات وحش یخاب ـ از ارزشمندترین مناطق طبیعی کشور ـ در معرض تخریب ناشی از فعالیت‌های معدنی غیراصولی قرار دارد، همچنان واکنش مؤثر و متناسبی از سوی برخی مسئولان شهرستان آران و بیدگل و نیز نهادهای فرهنگی، اجتماعی دیده نمی‌شود.

روز جهانی محیط زیست یادآور این واقعیت است که دفاع از طبیعت، سلامت مردم و منابع عمومی، تنها وظیفه سازمان‌های تخصصی نیست؛ بلکه یک مسئولیت اجتماعی و اخلاقی همگانی است.